Lichaam én geest

De mens leeft niet van brood alleen

...niet van brood alleen...Naast een hele lichamelijke, biochemische of medicamenteuze benadering van aandoeningen spelen onze vaardigheden om effectief met de dagelijkse kleine en grotere bronnen van stress om te kunnen gaan, een cruciale rol voor onze gezondheid. In onze huidige samenleving gaan we immers niet meer massaal dood aan infectieziekten of ongevallen in verkeer of werk, maar zijn we wel blootgesteld aan een heel complexe, steeds sneller veranderende samenleving die ons voor allerlei uitdagingen plaatst. Een nieuwe situatie waar de evolutie ons lichamelijke stresssysteem niet heel geweldig voor heeft toegerust. De blootstelling aan kortdurende stressvolle en vaak levensgevaarlijke situaties uit het verleden van onze primitieve voorouders is in slechts een paar decennia vervangen door langdurige, moeilijk te beïnvloeden stresssituaties uit werk, verbroken relaties, geldzorgen, chronsiche ziekte of het gevoel niet meer mee te kunnen. Dat vraagt heel wat van ons aanpassingsvermogen. Deze “moderne” stress blijkt mede een bron te zijn  depressies, burnout of angststoornissen. En deze psychische klachten zijn inmiddels tot een wereldwijde epidemie geworden.

Gelukkig heeft de evolutie ons wel uitgerust met een brein dat heel goed kan leren. En dat kan ons brein tot op hoge leeftijd. Een vaardige omgang ontwikkelen met stressvolle episodes in ons leven is daarmee een heel logische en effectieve benadering om via de geestelijke weg vaardiger met stress te leren omgaan. Vitaalplus+ biedt u daarvoor een scala aan mogelijkheden: van cognitieve en schemagerichte psychotherapie, via biofeedback, medische hypnose, mindfulness, de geneeskracht van lachen en meer. Dat deze benaderingen van aanzienlijke waarde zijn voor onze gezondheid en kwaliteit van leven blijkt uit de snel toenemende wetenschappelijke literatuur op dit gebied.

Het belang van een gevoel van betekenisvolle samenhang

De socioloog Professor Anton Antonovsky  heeft de term “sense of coherence” bekendheid gegeven. Dit gevoel van samenhang bleek een belangrijke factor voor de gezondheid,

lees meer

vitalteit en kwaliteit van leven van mensen die succesvol met zware, traumatiserende tegenslagen om bleken te kunnen gaan. Uit zijn onderzoeken werd duidelijk dat een gevoel van samenhang ook voor de algehele bevolking een belangrijke factor is die mensen in staat stelt meer veerkrachtig in het leven te staan. Mensen met een hoge “sense of coherence” blijken niet alleen beter voor hun eigen welzijn zorg te dragen maar ook een breder en beter ingezet veld van sociale contacten in hun leven te hebben. En een groter steunveld geeft naast toegang tot meer bronnen van hulp zelf ook bescherming tegen de stress van isolement

Achter alles wel een verhaal

Ook met de beste medische zorg valt niet alles te genezen, noch kan de wetenschap ons -voorlopig althans-  oneindig laten leven is, voor wie dat al mocht willen. In ieders leven komen er wel gebeurtenissen op ons pad die onze levenslust behoorlijk onder druk kunnen zetten, terwijl er geen pasklare oplossingen of antwoorden voorhanden zijn. Om in verwarrende situaties de regie te kunnen houden, voelen we dan een sterke behoefte aan verhelderend verhaal dat inzicht biedt. Inzicht bepaalt ons uitzicht. En kwalititeit van leven is een gangbaar medisch streven (palliatieve therapie) wanneer (volledige) genezing geen optie meer is. Een zinvolle levensinvulling in sociale verbindingen heeft volop belangstelling van onderzoekers als gezondheids- en veerkrachtbevorderende interventie.

Wetenschap, evolutie en economie

Nog niet zo lang geleden brachten de grote verhalen uit bijvoorbeeld Christendom, socialisme of Freudiaanse psychotherapie met hun uitleg en duidingen richting en zingeving in ons bestaan aan. En wie kende als kind niet de sprookjes van Grimm en Anderson met allerlei lagen aan richtinggevende levenswijsheden. Inmiddels leven we in de 21e eeuw met een vrijheid waarbij men zijn eigen visie op het bestaan kan ontwikkelen.

Wetenschap, evolutieleer en economie bieden weinig houvast waar het om essentiële menselijke zaken als emotie,gevoel, beleving of de zin van het bestaan gaat. Ze leveren een objectief wereldbeeld dat overwegend kil, zakelijk, feitelijk en op “survival of the fittest” gericht is. Wat niet in een spreadscheet of wiskundige formule past, daar is gewoon geen ruimte voor.

Welk kompas hanteert u?

Het valt dan ook te begrijpen dat we ons amuseren met het verslinden van horoscopen of ons vergapen aan het boven-natuurlijke. Er moet toch immers wel meer zijn? Toch?

In tijden van onzekerheid is het niet verwonderlijk dat een mens soms de voorkeur geeft om te geloven aan de kracht van  een medium of astrologische consulten opzoekt. Een charismatisch persoon of New-Age goeroe zal een verhaal hebben dat, dankzij ‘t toegedichte gezag, duidelijkheid van handelen of zielenrust kan scheppen. Maar al te graag houden we ons dan aan ons geloof vast: “Zij is écht goed hoor: hoe verklaar je anders dat ze dát kan weten” Wie de moed heeft om te onderzoeken zal ontdekken dat ‘t behoorlijk eenvoudig is om een medium heel goed, en niet van echt te onderscheiden, valt te imiteren. En ook de deksels nauwkeurige voorspellingen van astrologie kunnen ook heel anders te verklaard worden…Maar dat levert dan wel weer meer onzekerheden. Voorspellen blijft nou eenmaal lastig,… vooral waar het de toekomst betreft.

Rol van de media

Logisch dus dat we  buitelen we over hoopgevende programma’s op t.v. of internet. Iedereen kan het maken in de talentenjacht lijkt ‘t wel. Of we krijgen anders wel een of ander soort kippenvel bij een “over de grens van de dood” mediumshow: “Ziet u ook een dierbare wiens naam begint met een N….of nee een M of W….           ….een P misschien dan….?”  Niet heel lang gelden zou zoiets in sommige kringen als onnozel of anders wel als “het werk van de duivel” afgedaan zijn, maar tegenwoordig staat het iedereen vrij “te geloven wat je maar wil geloven”….. en heeft het gezonde verstand en de kerk er een aantal stevige concurrenten bij!

Men zegt wel: wie de geschiedenis vergeet is gedoemd haar te herhalen. Dit keer blijkbaar met een bont palet aan nieuwe voorgangers, met allemaal een eigen nieuw soort biecht en met een eigen nieuw soort blijde of apocalyptische boodschap. Is er dan sprake van “oude wijn in nieuwe -plastic- zakken”….? Of gewoon allemaal gevallen van “de rattenvanger van Hamelen”? Is een “reading” dan van dezelfde waarde en waarheid als een cursus Mindfulness en is een bezoek aan Lourdes gelijk te stellen met een zweethutceremonie?

Wie oren heeft die hore..! Of bent u aan inmiddels Hier-Nu aan ‘t Tollen of de kwijt kluts?

Ver-dwalen is menselijk

Om een persoonlijke levensverhaal zinvol te verbinden met een maatschappij die met name aandacht schenkt aan bezit, schoonheid, macht of wetenschappelijke studie-resultaten is niet altijd makkelijk zeker wanneer het leven zijn onfortuinlijke kant laat zien. De instroom in de geestelijke gezondheidszorg blijkt inmiddels voor een stevig deel te bestaan uit mensen met dergelijke “zingevingsproblematiek”.

Wie psychisch of emotioneel tijdens zijn zoektocht naar een “goed leven” verdwaald of verwond raakt wordt geacht zo snel mogelijk weer terug te keren naar de economische maatschappij en de waarden waar men nou juist vervreemd van is geraakt. Maar in onze huidige cultuur is Tijd immers vooral Geld. (Overigens kun je met datzelfde geld nog steeds geen tijd kopen..)

De tak van de psychologie die met name sterke een duidende, verhelderende benadering kent (ook wel een Hermeneutische benadering genoemd) de humanistische psychologie, is meer en meer een revival aan ‘t maken. In de gangbare medische praktijk is deze benadering aanwezig, maar wat meer naar de marge verdrongen: er is immers geen tijd meer om de lastige vragen van het leven af te tasten. En zeg nou zelf “wat levert dat nou op?” “Haben oder Sein” is de titel van een beroemd humanistisch psychologisch boekwerk dat deze twee levensattitudes en haar gevolgen heel zorgvuldig onderzoekt.

En dan blijkt de mens misschien toch niet van brood (of dollars) alléén te leven…

Wetenschap onderkent inmiddels het belang van “samenhang in verhalen”

Uit modern breinonderzoek is inmiddels duidelijk aan ‘t worden dat het vinden van duiding en betekenis in stressvolle situaties direct tot een aantoonbare afname van stress-hormoonspiegels leidt en een toename van gelukshormonen. Zinvolle verbanden zien of weten te scheppen bij tegenslag, dilemma’s of tegenstrijdige gevoelens blijkt daarmee gezondheid en levenskwaliteit aanzienlijk te kunnen bevorderen.

Net als een dier dat ineens een uitweg ziet wanneer het zich in het nauw gedreven voelt zakt ook bij ons spanning en “veert ons hart op” wanneer we de dingen beter begrijpen en in een betekenisvol verband kunnen plaatsen en zo een uitweg zien. “Je snapt ‘t pas als je ‘t ziet…..”  Al bij de oude Grieken werd het duiden van het leven van wezenlijk belang geacht.

 

Zie ook het krantenartikel uit de Volkskrant van 22 september 2012 van historicus Philipp Blom: ‘Wij zijn aapjes die zin zoeken’

Deze duidende Hermeneutische traditie is genoemd naar Hermes, de boodschapper van de goden die licht kwam werpen op de worstelingen waar men zich ook in de oudheid al voor geplaatst zag. De Grieken wisten deze duiding al op waarde te schatten: inzicht en overzicht kan rust of anders wel be-rust-ing teweegbrengen. Maar waarheid speelde daarbij wel een belangrijke rol!

In onze tijd blijkt dat in moderne varianten gewoon weer de kop op te steken. Ook bij de huisarts blijkt er onder patiënten toenemend behoefte om goed geïnformeerd de spreekkamer te verlaten. Onduidelijkheid of onzekerheid kan ziekmakend zijn, toont onderzoek aan. Niet zo vreemd dat mensen met een gezond, flexibel spiritueel kader of re-ligie langer, gezonder en gelukkiger blijken te leven. Het Latijnse “Ligie” betekent trouwens verband of verbinding.

Meer dan consumeren of genieten alléén

In een tijd waarin iedereen lijkt ernaar te streven om zoveel mogelijk van de beperkte levenstijd met genieten door te brengen, verliezen we soms uit het oog dat levensgeluk ook te vinden valt in het ontwikkelen van de vaardigheden om de onvermijdelijk minder gelukkige episodes in ons leven te kunnen hanteren.

Met de huidige spanningen in de gezondheidszorg en het wegvallen van de grote historische tradities voelen we ons soms heel klein tegenover het leven, vooral wanneer er tegenslag komt en het Grote Genieten uit zicht raakt. Tegenstrijdige belangen, de ongemakkelijke dilemma’s en paradoxale verwarringen brengen ons aan ‘t twijfelen. Dat velen voor de spanning die dat met zich mee brengt voor een zwart-wit benadering kiezen is daarmee misschien gewoon een teken van de tijdsgeest waarin het leven complexer is dan ooit daarvoor. Om je een genuanceerd standpunt te kunnen veroorloven moet je je eigen (voor)oordelen tenslotte ook (durven) onderzoeken. Mooi verwoord in het verhaal van “de splinter en de balk” of de volkswijsheid van “de pot die de ketel verwijt”. Maar zo’n spiegel kan ons ook behoorlijk schrik aanjagen.

Ieder zijn eigen-wijsheid

In de 21e eeuwse post-moderne maatschappij, lijkt aanbrengen van duiding  dus meer en meer een privé-aangelegenheid te zijn geworden: zoekt u zelf maar uit wat voor u de moeite wel of niet waard is. Kiest u maar hoe u om wil gaan met succes en falen,… genot en pijn,… ziekte en gezondheid,… waanzin en “doe maar gewoon”,… leven en dood.

Zelfs de stabiele verbanden die nog maar enkele decennia geleden alom te vinden waren in regionale gebruiken, verenigingsleven, familie- of gezinstradities blijken steeds verder af te brokkelen. Iedereen is dan nu eindelijk uniek geworden! Ja echt, iedereen…

Allemaal menselijk

We zien ons dus allemaal als mens voor een aantal kleinere en grotere levensvragen en uitdagingen gesteld. Een goed reflectie- en referentie kader kan hier aan onze evolutionair ingeprogrammeerde behoefte aan overzicht en controle tegemoet komen. En zo’n kaders kunnen zomaar helpen om in de Supermarkt van het Leven een goede keuze te maken over de hoeveelheid Ambitie, God, Liefde, Dood, hemel, hel, geld, angst, veiligheid of vriendschap er in het winkelmandje belandt.

En ook wie een nuchtere, zakelijke, wetenschappelijke of materialistische bril hanteert heeft in ziekte en tegenslag vaak net zo’n grote -of misschien juist wel nog grotere- behoefte aan begrip en duiding dan een meer religieus of spiritueel ingesteld persoon. Geluk, oprechte vriendschap en begripvolle liefde kun je niet kopen en bij echt wezenlijke zaken helpt een verdovende vlucht in amusement, of de aanschaf van nog meer gadgets of elegante schoenen niet of maar heel tijdelijk.

Heilzaam voor lichaam en geest

Wie vanuit een hermeneutisch medisch-therapeutisch perspectief tracht omgang te vinden met geneeskundige klachten kan daarin zeker niet altijd (volledige) genezing van zijn lichaam of relaties vinden- alhoewel dat zeker ook niet uit te sluiten valt- maar een meer betekenisvolle omgang kan wel heling voor een onrustig hoofd en hart betekenen.

We streven ernaar om ieder in zijn eigen uniekheid te verstaan en waar de behoefte bestaat aan inzicht en een een meer zinvolle benadering van de  eigen levens- en genezingsweg met een hermeneutische benadering te begeleiden. Vanzelfsprekend hebben we daarbij niet de pretentie noch de illusie om “alle antwoorden te bezitten”. Maar met rust, aandacht en een open onderzoekende geest kan er tijdens een ont-moet-ing in een levensverhaal wel vaak verheldering en zin gevonden of gegeven worden. En dat kan, zo blijkt uit onderzoek heel genezend werken

Comments are closed.